Daha Yakından
Hayatın akışına biraz yakından bakınca, aslında her anımızın görünmez iplerle sayılara ve bilgilere bağlı olduğunu fark ederiz. Sabahı karşılayan alarm sesi, üzerimize aldığımız kıyafetin ölçüsü, simidin karşılığında ödediğimiz birkaç lira, bileğimizde atan kalbin ritmini gösteren saat, yaşımızı, boyumuzu, kimliğimizi, kazancımızı belirleyen rakamlar… Hepsi birer veri. Biz çoğu zaman bunu adlandırmasak da, bu parçaları zihnimizde yan yana getirir, onlardan anlamlar dokur, hayatımıza yön veren yorumlar üretiriz.
…
Gözlerimizi açtığımız saatte gizlidir ilk veri,
Üstümüze giydiğimiz kıyafetin ölçüsünde,
Kahvaltıda simide uzattığımız bozuklukta,
Bileğimizde atan kalbin ritminde.Yaşımız, boyumuz, kimliğimiz, kazancımız…
Hepsi sayıların sessiz diliyle konuşur.
Biz farkında olmasak da,
Zihin bu kırıntıları bir araya getirir,
Bir anlam dokur, bir hikâye kurar.Veri dediğimiz şey,
Hayatımızın görünmez defterine düşülen notlardan ibarettir aslında.
VERİ NEDİR?
Kökeni Latince “datum” olan veri, Oxford Languages tarafından yapılan tanıma göre “bir araştırmada, bir tartışmada, bir akıl yürütmede sonuca ulaşabilmek için gereken ilk bilgi” dir. Veri tek başına bir anlam ifade etmez, içgörü (insight) oluşturabilmek için farklı aşamalardan geçmesi gerekir
Ölçüm, sayım, deney, gözlem yoluyla elde edilen, bir akıl yürütmede sonuca ulaşabilmek için gereken ham, işlenmemiş, anlamsız, bağlama oturtulmamış yığın, veri olarak tanımlanabilir. Kelimeler, sayılar, video görüntüleri, resimler, ses kayıtları veriye örnek olarak verilebilir.
Ham veri tek başına bir anlam ifade etmez, bir araya getirilerek, süzülerek sınıflandırılarak ve uygun şekilde organize edilerek, bilgi parçacığına (information) dönüştürülür.
Bilgi parçacıkları arasında ilişkiler kurularak örüntüler (patterns) elde edilmesi, genelleştirme yapılması ve bir bağlama oturtulması sonucu bilgi (knowledge) elde edilir.
Bilginin belli bir süre boyunca ilişkilendirilerek öngörüler oluşturulmasına ve bu sayede karar vermek için olasılıkların belirlenmesi bilgelik (wisdom) olarak tanımlanabilir.
VERİ TÜRLERİ NELERDİR
Veriler çözümlenebilmesi açısından içeriğine göre sayısal/nicel (quantitative) ve sözel/nitel (qualitative) veri, ya da depolanabilme durumuna göre yapılandırılmış (structured) ve yapılandırılmamış (unstructured) olarak gruplandırabilir.
Sayısal veriler, elde edilmek istenen sonuca göre farklı çözümleme yöntemleri kullanılarak incelenir (örneğin korelasyon). Sözel veriler ise betimsel analiz, içerik analizi gibi farklı yöntemlerle incelenir.
Yapılandırılmış ve yapılandırılmamış verileri farklı veri tabanlarında işleyebiliriz. Ne var ki verilerin büyük bir çoğunluğu yapılandırılmamış verilerdir, bu türdeki verilerin işlenmesi daha zordur.
VERİTABANI NEDİR?
Veritabanı genellikle bir bilgisayar sisteminde elektronik olarak depolanan yapılandırılmış bilgi veya veriden oluşan düzenli bir koleksiyondur. Veritabanı genellikle bir veritabanı yönetim sistemi (Database Management System, DBMS) ile kontrol edilir.
Günümüzde operasyonda kullanılan en yaygın veritabanı türlerindeki veri genellikle işlemeyi ve veri sorgulamayı daha verimli hale getirmek üzere bir dizi tablodaki satırlarda ve sütunlarda modellenir. Böylece veri kolayca erişilebilir, yönetilebilir, değiştirilebilir, güncellenebilir, kontrol edilebilir ve organize edilebilir hale getirilir. Çoğu veritabanında veri yazma ve sorgulama için yapılandırılmış sorgu dili (Structured Query Language, SQL) kullanılır.
Metaveri Nedir?
Metaveri en kısa tanımıyla veri hakkındaki veridir. Veriyi tanımlayan, anlamlandıran , kalitesini, kaynağını, formatını ve bunun gibi değişkenleri açıklayan bilgiler topluluğudur. Metaveri, veri üretenler ve veriyi kullananlar arasında bir köprü görevi görmektedir.
Daha yakından incelemek gerekirse:
Sonuç olarak, veri sadece sayılardan ve bilgilerden ibaret değildir; hayatımızın her anında var olan, çevremizi anlamamıza ve kararlar almamıza yardımcı olan bir hazine gibidir. Veri türlerini, veritabanlarını ve metaveriyi doğru anlamak, bu hazinenin değerini ortaya çıkarmak için ilk adımdır. Bilgi çağında, veriyi okumak ve yorumlamak artık bir ayrıcalık değil, bir gerekliliktir; çünkü her veri, bize daha bilinçli ve etkili bir yaşam yolculuğu sunar.
Kaynaklar
(2) Oracle Türkiye, https://www.oracle.com/tr/database/what-is-database
(3) Tüik, https://www.tuik.gov.tr/Kurumsal/Meta_Veri_Nedir
(4) The Anatomy of a Tweet: Metadata on Twitter, Simon Fodden, https://www.slaw.ca/2011/11/17/the-anatomy-of-a-tweet-metadata-on-twitter/
(5) KVKK, https://www.kvkk.gov.tr/Icerik/2050/Kisisel-Veriler
Veri üzerine farklı araştırma konularını bir sonraki yazılarda ele alıyor olacağız.
Hoşçakalın!
